Willem Bilderdijk (1756 – 1831) en diens zicht op Spinoza

0
4

Spinoza in de Nederlands-joodse historiografie # 6  

Willem Bilderdijk, geschilderd in 1810 door Charles Howard Hodges - uitsnedeOnlangs ging de EO-serie “God in de Lage landen, Réveil” uitgebreid over Willem Bilderdijk, de dichter en advocaat die in de Verlichte periode geïnspireerd werd door het Réveil, een stroming die tegen de Verlichting inging en de nadruk legde op de beleving én het handelen naar je geloof, zoals je het ervaart, beleeft vanuit je hart. [uitzendinggemist]

Wat moet zo iemand hier in een serie over Spinoza in de Nederlands-joodse historiografie?

Net als ’t vorige blog over Koenen meen ik dat nodig is iets over Bilderdijk, beiden niet-jood, te behandelen met het oog op een later blog over Isaac da Costa. Het zijn Willem Bilderdijk en Isaäc da Costa die aan de basis staan en de kern uitmaken van het Nederlandse Réveil. Het contact tussen de oudere, zich graag als homo universalis voordoende, Bilderdijk en de jongere Isaac da Costa ontstond, doordat diens vader Daniël da Costa voor zijn zoon Isaäc in 1816 de oranjegezinde dichter Mr. Willem Bilderdijk als leermeester uitkoos. Deze vriend van de joden, dat ‘oud en edel volk’, stimuleerde Da Costa’s belangstelling voor zijn joodse verleden. En die omgekeerd zal mogelijk enige invloed gehad hebben op Bilderdijks kijk op Spinoza.

Bilderdijk had het over: “De kundige, schrandere, diepdenkende, maar arme Philosooph B. de Spinosa”, – ik kom er zo op.

Maar was er bij deze advocaat-dichter-historicus, de bedenker van de leuze ‘God, Vaderland en Oranje', sprake van enig spinozisme? Zou hij ook maar enige interesse in Spinoza hebben gehad? Het is nauwelijks voorstelbaar. Ik stel die vraag daar – nogal onverwacht – Joris Van Eijnatten die hypothese oppert in zijn Hogere sferen: De ideeënwereld van Willem Bilderdijk (1756-1831) [Uitgeverij Verloren, 1998], waarin hij het denken van Bilderdijk tot op het bot fileert. [books.google]