Spinoza wordt soms maar wat toegeschreven

0
28

Eric Maurice (1972) is een Franse journalist en hoofdredacteur van presseurop.eu. Gisteren schreef hij over het dilemma waar de Grieken voor staan: kiezen tussen bezuinigingen en het hervormen van zijn staatsapparaat. Hij begint dat hoofdartikel met de zgn. paradox van de ezel van Buridanus. Hij schrijft: “In de paradox ‘de ezel van Buridan’ is het dilemma tot het uiterste doorgevoerd: dit dier stond even ver verwijderd van een emmer haver en een emmer water, en stierf uiteindelijk van honger en dorst omdat hij niet kon kiezen tussen zijn twee verlangens. Als de ezel een mens was, "dan zou hij niet uit vrijheid en uit eigen wil handelen”, schreef Spinoza in een verwijzing naar deze paradox. [cf hier]

Maar dit, in deze bewoordingen, heeft Spinoza nergens geschreven. Spinoza schreef (in antwoord op de laatste van de tegenwerpingen inzake de vrije wil in het  lange scholium aan het eind van deel twee): “Wat ten slotte de vierde tegenwerping betreft: men moet mijns inziens de stelling dat iemand die zich in een dergelijke evenwichtstoestand bevindt – dat wil zeggen alleen honger en dorst voelt en voedsel en drinken waarneemt, dat even ver van hem af is – van honger en dorst omkomt, in alle opzichten aanvaarden. Stelt men mij dan de vraag of men zo iemand wel als een mens en niet veelmeer als een ezel moet beschouwen, dan blijf ik het antwoord schuldig. Ik weet ook niet wat ik moet denken van iemand die zich ophangt, en van kinderen, dwazen, krankzinnigen enzovoort.”
Ik schreef daarover een uitgebreid blog: Spinoza spotte met de ezel van Buridanus.

Wat presseurop publiceert verschijnt direct in tien talen van Europa. Dus is dit foutief aan Spinoza toegeschreven, maar ook nogal onbegrijpelijke citaat meteen in tien talen verspreid: