Spinoza’s Randglossen in de TTP

0
24

In dit blog breng ik de vijf zgn. randglossen die Spinoza eigenhandig aanbracht in het exemplaar van zijn Tractatus theologico-politicus die hij, zoals blijkt uit hetgeen hij op de titelpagina schreef, opdroeg aan Jacob S. Klefmann. Zijn eigen exemplaar, waarin hij méér aantekeningen schreef, is verloren gegaan. Maar die aantekeningen zijn wel door anderen overgenomen. Deze vijf, die Spinoza misschien als de belangrijkste zag, zijn de enige die in authentiek zijn eigen handschrift, bewaard zijn gebleven. Ernst Altkirch liet in 1910 als eerste facsimile’s van alle vijf randglossen en de titelpagina afdrukken toen dit boek zich nog in de Wallenrodsche Bibliotheek te Königsbergen bevond (over de lotgevallen van dat exemplaar schreef ik eerder een blog). Altkirch omschreef dat boek als "die schönste Spinozareliquie, die wir besitzen." In dat artikel van hem, “Benedictus Spinoza III – Im Lande Spinozas” [in: Ost und West. Illustrierte Monatsschrift für das gesamte Judentum. Jahrg. 10, Heft 2, febr. 1910 cf. hier],  ging hij overigens op de inhoud van de randglossen niet in. Ik doe dat hier ook niet. Mij gaat het erom dat ik deze fraai gefacsimileerde en later gescande randglossen van Spinoza zelf naar internet wil brengen.
Ik weet niet of de Universiteitsbibliotheek van Haifa die deze
Wallenrodsche TTP-exemplaar nu bezit, deze op internet heeft gebracht – kan het in ieder geval niet vinden.

Voor transcriptie van de Latijnse tekst verwijs ik naar dit blog, waarin ik diverse links geef naar op internet beschikbare Benedikt Spinoza's Randglossen zu seinem Tractatus theologico-politicus aus einer in Köningsberg befindlichen noch ungedruckten Handschrift bekannt gemacht von Dr. Wilhelm Dorow [Berlin, W. Logier, 1835]. Voor de vertaling van de glossen verwijs ik naar de vertaling van de TTP door Fokke Akkeman bij de Wereldbibliotheek waarin ook de adnotationes die hij inleidt en waarbij hij deze bijzondere vijf apart heeft aangegeven.

Hierna deze vijf randglossen. Als u op de afbeelding klikt krijgt deze groot in een apart venster en is het handschrift van Spinoza prima te lezen.