Spinoza’s oculi mentis (ogen van de geest)

0
5

Athene en Jerusalem, waaraan Shestov 20 jaar werkte en waarin hij een overzicht gaf van de geschiedenis van de westerse filosofie vanuit zijn visie dat het rationele denken de menselijke geest teveel aan banden legt, verscheen in 1937. Het wordt als zijn hoofdwerk gezien.

Tweemaal had ik een blog over de kritische kijk van Shestov op Spinoza, met wie hij nogal moeite had, maar die hem ook fascineerde [hier en hier]. Hij was dan ook behoorlijk op de hoogte van Spinoza's filosofie en kon hem kernachtig weergeven. Zo vind ik de volgende passage in Athene en Jerusalem wel treffend in een lang hoofdstuk over de klassieke Griekse filosofie en de noodzakelijkheid. Je proeft echter duidelijk dat Shestov Spinoza niet echt apprecieert.
De oculi mentis komen voor in VEP23s.  

There are no eyes other than the corporeal eyes, and even Spinoza's oculi mentis (eyes of the mind) are in a certain sense only the corporeal eyes arrived at a higher degree of evolution or, if you wish, the corporeal eyes par excellence. The oculi mentis bring us to the tertium genus cognitionis (third kind of knowledge), to cognitio intuitiva (intuitive knowledge), that is, precisely to the kind of knowledge where Necessity shows itself to us in all its omnipotence and terrible magnificence. Sub specie necessitatis is transformed, through Spinoza's will, into sub specie aeternitatis, that is, Necessity becomes an ideal at the same time that it is a reality. It comes from reason, which Spinoza, forgetting his promise to speak of everything as the mathematicians speak of lines and surfaces, calls "the greatest gift and the divine light," and to which he erects an altar as the only god worthy of veneration: "what altar will he build for himself who insults reason's majesty?" Reason alone can give us that "one thing necessary" which, as all the wise men have taught, makes man, whom we see and who exists, and the gods, whom no one has ever seen either with corporeal eyes or with spiritual eyes, to live. "Contentment with one's self can spring from reason, and that contentment which springs from reason is the highest possible." [Ethics, IV, LII] [van hier]