Afbrokkelbeleid.

0
33


In het anders zo rustige Roerdal valt het meteen op als er
met grote machines veel materiaal wordt gesleept. Ik had even tijd en
ging even polshoogte nemen. Het normaal onverharde landbouwweggetje was belegd
met grote platen dus die ijzeren-wil-weg leidt mij vanzelf naar de
werkzaamheden.

Eenmaal bij het verzamelpunt wordt het mij duidelijk dat het
Waterschap Roer en Overmaas bezig is met het verwijderen van puin uit de oevers
van de Roer. Naast bakstenen, stukken muur ligt er ook veel ander soort afval
bij zoals rubber en ijzer. Dat wordt op het verzamelpunt alvast gescheiden en
wordt daarna met grote vrachtwagens afgevoerd naar een erkende verwerker.

In de verte zie en hoor ik een ronkende kraan die bij de Roer
bezig is en wandel die richting op. In het verleden was het gebruikelijk om
erosie en uitspoeling van de oevers tegen te gaan. Er werd dan ook rijkelijk
gebruik gemaakt om zoveel mogelijk bouwpuin en alles wat niet meer nodig was.
Vooral bij de "kostbaar land verslindende"  buitenbochten van de Roer werd puin gestort
om die lastige erosie tegen te gaan. In mijn jonge jaren heb ik vaak gezien hoe
ze met ladingen tegelijk bouwpuin in de bochten en in oude roerarmen werd
gestort. Daar stond je dan met je schepnetje machteloos naar te kijken. Zo zijn
mijn de beste kikker- en salamander vangstekjes in het Roerdal uit mijn jeugd
onder het puin verdwenen. Nu sta ik weer te kijken maar dit keer hoe door een
vastberaden kraan de Roer oever verlost wordt van het korset in de vorm van
soms muurgrote puinbrokken. En dat voelt
meer dan goed!

Het is een van de maatregelen om natuurlijke oevers te
creëren waardoor kansen ontstaan voor de terugkeer van karakteristieke soorten
planten en dieren. In eerste instantie gaat het om zes locaties langs de Roer, vanaf
Sint Odiliënberg tot aan de Duitse grens, op eigendom van het waterschap. Het
is de bedoeling om op termijn alle puin uit de oevers te verwijderen. Het
project wordt mede gesubsidieerd door de Provincie Limburg. Met het project
"herinrichting en herstel van de oevers van de Roer" krijgen deze
oevers weer een natuurlijk uiterlijk en wordt de vorming van natuurlijke
habitats mogelijk. Voor het verwijderen van het puin worden geen bomen gekapt,
wel zal er hier en daar struikgewas
gerooid moeten worden. Het ontgraven van het puin gebeurt vanaf de oever,
middels een kraan met grote reikwijdte van 15 meter.

Het te ontgraven puin bevindt zich zowel beneden en boven
het waterpeil van de Roer. Er zal tegen de stroom in worden gewerkt. Dit heeft
een belangrijk ecologisch voordeel. Hierdoor blijven de natuurwaarden die in de
oever aanwezig zijn immers in het watersysteem. Ze zullen stroomafwaarts van de
ontgraaflocatie neerslaan. Dit project wordt mede gesubsidieerd door de
Provincie Limburg. Een meandering hoort bij een gezonde natuurlijke waterloop
zoals de Roer.

In een retentie bekken zag ik dit kleine schaalmodel van een
meander. De blauwe pijlen geven de stroomrichting aan. De dikte van de pijlen
geven de stroomsnelheid weer. Hoe dikker de pijlen hoe hoger de stroomsnelheid
in de rivier. Een opeenvolging van meanders vormt een meanderende rivier.
Dergelijke lussen ontstaan bij rivieren of beken doordat in de buitenbocht,
waar het water het snelst stroomt, wordt de grond geërodeerd. Op deze zijde beukt
het water van de rivier tegen de stootoever. Hierdoor ontstaan er steeds weer verse
nieuwe steilwanden die aantrekkelijk voor vogels om daar hun nest uit te
graven. Aan de andere zijde waar relatief weinig stroming is kan zand zich juist
afzetten. Dit noemt men de glij-oever en bezit een flauw talud. Door dit mechanisme
hebben de bochten de natuurlijke neiging steeds wijder te worden, waardoor ook
de rivier steeds langer wordt. Zo'n schaalmodel geeft aardig inzicht hoe dit
proces op ware grootte werkt. Dit natuurlijke proces gaat door totdat twee bochten
in elkaar overlopen. Dit fenomeen noemt men een meanderdoorbraak.  Als dit gebeurt wordt de meander zelf een
'dood' stuk van de rivier en herneemt de rivier zelf nagenoeg zijn oude loop. Een
paar jaar was ik bij de Roer zelf getuige van deze "eens in je leven
moment". Deze lus heeft vaak de karakteristieke vorm van een hoefijzer en
wordt daarom hoefijzermeer genoemd. Met dit beleid geeft het Waterschap Roer en
Overmaas invulling  aan de verplichtingen
uit een Europese Kaderrichtlijn Water, die zich richt op het herstellen van
natuurlijk functionerende beken en rivieren met bijbehorende flora en fauna. Zo
zijn er bijvoorbeeld al drie soorten holbewonende vogels broedend in een
stootoever in het Roerdal aangetroffen. De ijsvogel, de oeverzwaluw en de
bijeneter in één gebied is in ons land voor zover als bekend nog nooit eerder voorgekomen.
Dat soort krenten in de pap smaakt natuurlijk naar meer en heeft alles te maken
met het feit dat het riviertje de Roer in ons land over een lengte van ruim
vijftien kilometer steeds vrijer mag en kan gaan meanderen. Er moet nog veel
werk verzet worden maar het mooie is dat dit unieke gewenst "afbrokkel"beleid
elke dag weer een verrassende positieve wending in het veld geeft.