Spinoza vrijgesproken van exclusieve schuld voor de geseculariseerde moderniteit

0
21


            Niet Spinoza heeft het gedaan, maar de Reformatie!

            

Waar nog maar tamelijk kort geleden door Jonathan
Israel in zijn invloedrijke trilogie over de Radicale Verlichting Spinoza werd aangewezen als dé filosoof op wie die hele Radicale
Verlichting en de daaruit opgebloeide seculiere moderniteit gebouwd was, wordt hij door (gelovige)
wetenschappers van die ‘erfschuld’ weer enigszins ontlast.

Een kleine anekdote tussendoor die Piet Steenbakkers gisteren in zijn lezing op het Studium Generale in Maastricht vertelde. De uitgever van Jonathan Israel's boeken had er bezwaar tegen om Spinoza in de titel van het eerste deel op te nemen, want dat zou niet verkopen. Als compromis werden op de cover van dat eerste deel de ogen van Spinoza geplaatst… 

 

Charles Taylor behandelde in A Secular Age [Harvard University Press, 2007] de geschiedenis van
hoe de mens uit een tijd (ca. 1500) waarin het onmogelijk was niet in God te
geloven, veranderde naar wie hij in de huidige moderne tijd geworden is, waarin
het nauwelijks nog mogelijk lijkt serieus in die oude God te geloven en waarin
hij aantoont (of toch beweert) dat het door de Reformatie was die de intentie
had de godsdienst te zuiveren, en de wending naar een diepere en eigen beleving
van de religie ook bij de brede massa te bevorderen, waaruit tenslotte de
secularisatie ontsprong. Opvallend is dat Taylor daarin wel een paar maal in
het voorbijgaan de naam van Spinoza noemt, maar hem niet behandelt (ik neem aan
dat hij grote weerstand ondervindt om zich werkelijk in Spinoza’s filosofie te
verdiepen; ook in eerdere boeken, zoals Sources of the Self kwam Spinoza niet voor).