Spinoza over macht

0
2


Van 11 januari t/m 21 maart 2016 geeft voor HOVO
Zuyd in Roermond dr. Paul Juffermans een cursus over

Macht in het denken van Spinoza

Het begrip macht komt veelvuldig voor in het
eerste deel van de Ethica, waar het gaat om de macht van God of de macht van de
Natuur. Maar ook in de vier andere delen komen we herhaaldelijk het begrip
macht tegen in meerdere betekenissen: de macht om te denken, de macht om te
handelen, de macht van de verbeelding, de macht van het verstand, vrijheid en
macht of het tegendeel daarvan slavernij en machteloosheid. In ons gewone
taalgebruik heeft het woord macht nogal eens een negatieve betekenis: we
spreken dan van een berekenende machtspolitiek of van vuile machtsspelletjes.
Spinoza vat daarentegen het begrip macht op in een meer objectieve en
wijsgerige zin; macht heeft dan veeleer te maken met iets kunnen of ergens toe
in staat zijn en dit ook daadwerkelijk realiseren.

Niet alleen in de Spinoza’s Ethica, maar ook
in zijn verhandelingen over godsdienst en politiek (het Theologisch-Politiek
Traktaat en het Politiek Traktaat) speelt het begrip macht een centrale rol.
Het gaat dan over de macht van de enkeling, de menigte, de staat, van profeten
en geestelijken, van de kerk enzovoort. De vraag komt aan de orde hoe dit
begrip macht wordt ingevuld en vooral hoe macht functioneert in de samenleving
en de politiek. Het hoeft geen betoog dat deze vraag er een van alle tijden is,
in welk staatsbestel we ook leven. Dus deze vraag is ook nog actueel in onze
moderne rechtsstaat.

Ook het thema van de verhouding tussen macht
en recht zal hierbij uitvoerig aan de orde komen. In welke mate kan recht
onderscheiden worden van macht? Ligt aan elk recht niet een vorm van macht ten
grondslag? En zo ja, waar ligt dan de oorsprong van deze macht?

Ook zal een vergelijking worden getrokken
tussen Spinoza’s denken over macht en dat van andere vroegmoderne denkers,
zoals Machiavelli, Hobbes en Locke. Ook antieke denkers, zoals Plato en
Aristoteles, zullen in deze vergelijking de revue passeren. Tevens zal gepoogd
worden de actualiteit van Spinoza’s denken over macht te verhelderen. [Hier méér
bij HOVO Zuyd]