Richard Avenarius (1843 – 1896) begon met Spinoza-studie, maar… hoe ging het daarna verder?

0
32

Richard Heinrich Ludwig AvenariusTot voor kort had ik, meen ik, nog niet van Avenarius gehoord, althans was zijn naam niet tot mij doorgedrongen. Tot ik over hem in het boek The Two Eyes of Spinoza van Leszek Kolakowski, waarop ik nog eens terug kom, het hoofdstuk las: “Richard Avenarius and the Apparent Suicide of Philosphy.” Geen enkele relatie met Spinoza werd daar gelegd, maar het deed me wel verder zoeken naar deze Avenarius en daarbij ontdekte ik dat deze radicaal positivistische Duits-Zwitserse filosoof, die een soort wetenschappelijke filosofie voorstond waaruit hij alle metafysica trachtte te bannen en een leer van het 'empirisch criticisme’ uitdroeg, zijn carrière als filosoof begon met een proefschrift over Spinoza.

Tijdens zijn studies in Zürich, Berlin en Leipzig was Avenarius bijzonder geïnteresseerd in de psychologische kant van het monistische denken van Spinoza, terwijl hij zich tegelijk zeer in fysiologisch-neurologisch onderzoek verdiepte (bij K. F. W. Ludwig). De titel van zijn proefschift luidde: Über die beiden ersten Phasen des Spinozischen Pantheismus und das Verhältnis der zweiten und dritten Phase, nebst einem Anhang über Reihenfolge und Abfassungszeit der älteren Schriften Spinoza’s (Leipzig, 1868 – te lezen in PDF bij archive.org en tevens bij de KB).

Na enige grote buitenlandse reizen habiliteerde hij in 1876 in Leipzig (bij W. Wundt, M. Drobisch en M. Heinze) met Philosophie als Denken der Welt gemäß dem Prinzip des kleinsten Kraftmaßes. Prolegomena zu einer Kritik der reinen Erfahrung. [Habilitationsschrift. Leipzig: Fues 1876 – te lezen in PDF bij archive.org]. In dat werk, waarin hij de eerste beginselen van zijn werkelijkheidsbenadering voorlegde, voerde hij geen discussie met Spinoza, maar opmerkelijk is dat hij op de titelpagina van zijn habilitatie liet drukken dat hij op 10 januari 1876 een lezing zou geven over Spinoza’s Substantie.  Datzelfde jaar werd hij docent aan de Universiteit van Leipzig.