Carps spinozisme: immanentiefilosofie die in het nationaal-socialisme zijn logische uitkomst vond?

0
247

En dan kom ik nu aan het moeilijke en laatste blog over Carp: hoe fout is de nationaal-socialist Carp eventueel in zijn Spinoza-interpretatie? Laat ik maar meteen aan het begin ronduit zeggen: in het geheel niet. Natuurlijk kom je bij hem uitleggingen tegen waar je je niet in kunt vinden, maar die wel te begrijpen en te beargumenteren zijn – of die gewoon een andere vertrekkeuze inhouden. Het is vooral een emotioneel ongemak dat je in de weg zit en waarmee je de kans loopt bevooroordeeld te lezen (of er maar helemaal niet aan te beginnen, zoals mij aanvankelijk overkwam). Hetzelfde ongemak heb je bij Martin Heidegger en bij Carl Schmitt. Maar wie fout handelden kunnen toch goed gedacht hebben. Het is verkeerd te denken dat alles wat een (veroordeelde) ‘foute persoon’ gedacht, gedaan en geschreven heeft, daarmee ook verwerpelijk is. Maar het blijft uiteraard wel nuttig om ‘foute gedachten’ op te sporen en aan te wijzen. Maar die, andere dan discutabele gedachten, heb ik niet kunnen vinden?

Siebe Thissen heeft nooit uitvoerig over Carp geschreven, noemt hem slechts af en toe. Zo ook in zijn in 1995 – ik meen voor Filosofie Magazine – geschreven ‘NEDERLAND ZINKT!’ Nederlandse filosofen aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog, neemt hij Carp mee in een opsomming, maar zegt niets afzonderlijks over hem, als hij schrijft: “Mensen als Wigersma, Hessing, Carp, Goedewaagen en Poortman interpreteerden het nazisme op een louter filosofische wijze en verloren de politieke realiteit volledig uit het oog. Werkelijkheid was voor hen slechts begrepen werkelijkheid in hegeliaanse zin. Dat echter het onbegrepene (ressentiment, de fascinatie voor geweld en strijd, irrationeel antisemitisme etc.) ook deel uitmaakte van diezelfde werkelijkheid werd door hen volledig veronachtzaamd. Bovendien maakten zij allen deel uit van een wijsgerige beweging die haar belangrijkste drijfveer omstreeks 1900 al geformuleerd had: de afkeer van de moderne, democratische, verstedelijkte en industriële samenleving.” [Hier] Oké wellicht kun je ze een slecht begrepen werkelijkheid verwijten – maar dat is dan een oordeel vanuit wijsheid achteraf.