Adriaen Verwer ( ca 1655 – 1717) ambivalent: anti-Spinozist en bestrijder, maar ook bewonderaar van Spinoza

0
3

Was werkzaam in de handel, maar daarnaast geleerde, filosoof en taalkundige. Hij wordt veelal beschouwd als de taalkundige mentor van zijn jongere vriend Lambert ten Kate. Soms gebruikte hij het pseudoniem Anonymus Batavus.

Hij was omstreeks 1655 geboren als zoon van Pieter Adriaensz. Verwer, een doperse diaken die meedeed aan de Spinozisme-debatten met Jacob Ostens (1630-1678) zoals die in de 1660-iger jaren in het Rotterdamse gevoerd werden. In 1680 vestigde hij zich als koopman in Amsterdam, waar toen onder de wederdopers veel minder weerstand bestond tegen het Spinozisme. Hier mengde hij zich in de filosofische debatten die vooral draaiden om de denkbeelden van Spinoza. Hij achtte de doorgewinterde Spinozisten, zoals Jonathan Israel in Radicale Verlichting schrijft, zo bedreven in het debatteren dat het hem had genoodzaakt Spinoza opnieuw zorgvuldig te bestuderen.

In 1683 publiceerde hij 't Mom-aensicht der Atheistery afgerukt door een Verhandeling van den aengeboren stand der menschen, een weerlegging van Spinoza's opvattingen.

Het Momaensicht is bedoeld als een verwerping van Spinoza’s filosofie. Het werd anoniem gepubliceerd in Amsterdam. In die tijd verbleef John Locke (1632-1704) in de Republiek waar hij zijn beroemde Essay schreef. Verwer moet flink navraag hebben gedaan bij mensen die Spinoza hadden gekend, vooral zijn intimi, naar wat de werkelijke bedoelingen van Spinoza geweest waren. Hij schrijft dat de meesten recent waren overleden – Meijer was in 1681 en Jelles in 1683 overleden. Zo heeft hij wellicht ook nog bevraagd Johannes Bouwmeester, die medeoprichter van Nil Volentibus Arduum (1669) was geweest en gecorrespondeerd had met Spinoza. Bouwmeester was in 1680 overleden. Bouwmeester was ook de vertaler geweest van Abu Bakr Muhammed ibn Tufayl’s (?1100-1185) Het Leeven van Hai Ebn Yokdhan (1671), waarvan sommigen (zonder een snipper evidentie) menen dat Spinoza hem daartoe had aangezet.  
*) onderaan over Tufayl op dit weblog.